است « 1 » و هم‌چنين از پيغمبر ما صلّى اللّه عليه و إله به فرمودهء خداوند كه لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيا بِالْحَقِّ « 2 » و هم‌چنين از غير ايشان از اشخاصى كه از اهل عقل و كمال و از شيعيان كمّل آن جنابانند ايضا محقق و ثابت است . پس بنابراين در مادهء هركس كه يقين حاصل شود كه رؤياى او از قسم اول است و تعبير آن واضح است ، البته حجت و دليل بر احكام شرعيه مىباشد . و از اين‌جا است كه در حديث نبوى رسيده است كه « من رأنى فقد رأنى فان الشيطان لا يتمثل بى » « 3 » ، يعنى هركس كه من را در خواب ديد ، پس به تحقيق كه من را ديده است و شك ننمايد ؛ به جهت آن‌كه شيطان متمثل به صورت من نمىشود و نمىتواند شد . و در احاديث ائمهء هدى ايضا رسيده است كه شيطان متمثل به صورت ما و به صورت شيعيان ما نمىشود . « 4 » و از اين تحقيقات معلوم شد كه حال اين كس در وقت مردن در عالم برزخ و بعد از مردن ، تابع حالت او است در عالم دنيا و قبل از مردن و در هر فكرى و ذكرى و با هركسى و هرچيزى كه در اين عالم با آن‌ها مشغول و محشور است در آن عالم ايضا با همان‌ها مشغول و محشور خواهد بود ، لكن به طريق بروز نمودن حقيقت آن‌ها است ؛ پس اگر در اين عالم با خدا و ذكر او با رسل و انبيا و ملائكه و قرآن و اهل عقل و عمل خير و شغل نيكو و امثال اين‌ها كه از امور باقيهء اخرويه است مشغول و محشور است ، هرآينه در آن عالم با همين‌ها ، كه به طور حقيقت و نوريت و نعمت و خوشى و جنت و حور و قصور و امثال اين‌ها بروز مىكند ، محشور مىباشد و اگر با غير اين‌ها و با اهل دنيا و ابناى جهل و شياطين و اعمال زشت و امثال اين‌ها ، كه از امور فانيه است ، مشغول و محشور است هرآينه در آن عالم ايضا با همان‌ها ، كه به‌طور حقيقت و ظلمت و عذاب و نقمت و جهنم و زقوم و ضريع و امثال اين‌ها بروز مىكنند ، محشور مىباشد . و از اين‌جا است كه مضاعف بر احاديثى كه در اين خصوص سابقا دانسته شد جناب پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله فرموده است كه

--> ( 1 ) . ر . ك : طبرسى ، مجمع البيان ، ج 8 ، ص 321 و هم‌چنين شيخ طوسى ، امالى ، ص 338 ، رقم 689 ؛ كه حضرت على عليه السّلام فرمود : « رؤيا الانبياء وحى » ، بنابراين خواب انبياء حجة مىباشد . ( 2 ) . فتح : 27 . ( 3 ) . جامع الاخبار ، ص 172 . ( 4 ) . همان .